Türkiyə niyə öz daxili işlərinə baş qoşmur ki? - ANALİZ

187,6 milyard lirəlik fond qalmaqalı, inflyasiya, bahalaşma və korrupsiya iddiaları Türkiyənin gündəmində olduğu halda, Azərbaycandakı məktəbli geyimi mübahisəsinin siyasi kampaniyaya çevrilməsi ciddi suallar doğurur. Ankara və Türkiyə mediası başqalarına dərs keçmək həvəsinə düşməzdən əvvəl öz ölkələrində baş verənlərə də baxmalıdır.
Türkiyədə son günlər Azərbaycana münasibətdə qəribə bir mənzərə yaranıb. Azərbaycanda məktəbli geyimi ilə bağlı qərar qəbul olunur, ardınca hicab mübahisəsi alovlanır, sosial şəbəkələrdə kampaniyalar başlayır, ayrı-ayrı dairələr məsələni az qala dövlətlərarası problem səviyyəsinə qaldırırlar.

Sanki Azərbaycanın bütün problemləri hicabdan ibarətdir. Sanki ölkədə müzakirə olunmalı başqa məsələ yoxdur. Sanki bir məktəbdə tətbiq edilən geyim qaydası bütöv bir dövlətin dini azadlıqlara münasibəti haqqında yekun hökm vermək üçün kifayətdir.

Bəs Türkiyənin özündə nə baş verir?

Niyə Azərbaycanla bağlı məsələlərə bu qədər həssas yanaşanlar öz ölkələrindəki iqtisadi böhranı, vətəndaşların alıcılıq qabiliyyətini, bahalaşmanı və maliyyə qalmaqallarını eyni sərtliklə gündəmə gətirmirlər?

187 milyard lirəlik məsələni kim danışacaq?

Türkiyənin Ədliyyə naziri Akın Gürlek oktyabrın 9-da üç investisiya fondu üzrə 141 fiziki və 73 hüquqi şəxsin ümumilikdə 187 milyard 653 milyon lirə qazanc əldə etdiyinin müəyyənləşdirildiyini açıqlayıb. Fond əməliyyatlarının qanunauyğunluğu araşdırılır, şübhəli hesab edilən qazanc və bazar əməliyyatları ilə bağlı tədbirlər görülür.

Burada söhbət kiçik maliyyə mübahisəsindən getmir. Söhbət milyardlarla lirənin dövr etdiyi, investorların maraqlarına toxunan və maliyyə nəzarətinin effektivliyi barədə suallar doğuran bir araşdırmadan gedir.

Bu rəqəmi avtomatik olaraq oğurlanmış və ya sübuta yetirilmiş korrupsiya vəsaiti adlandırmaq olmaz. Amma belə böyük məbləğ ətrafında yaranan sualların cavablandırılması Türkiyə cəmiyyəti üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

İndi sual verək: Azərbaycanla bağlı hicab mübahisəsini gündəmin əsas mövzusuna çevirən media qurumları Türkiyənin özündəki bu qalmaqalı nə qədər dərindən araşdırırlar? Fond əməliyyatlarının arxasında kimlərin dayandığını, nəzarət mexanizmlərinin necə işlədiyini, investorların hüquqlarının necə qorunacağını nə qədər ardıcıl izləyirlər?

Jurnalistikanın işi yalnız başqa ölkələrin problemlərini böyüdücü şüşə altında göstərmək deyil. Öz ölkəsindəki problemlərin də üstünə getməkdir. Əks halda, jurnalistika ilə siyasi gündəmin xidmətində dayanmaq arasındakı sərhəd bulanıqlaşır.

Türkiyədə qiymətlər danışır, amma bəziləri Azərbaycandan danışmağa üstünlük verir

Türkiyə vətəndaşlarının gündəlik həyatına nəzər salmaq kifayətdir. Ərzaq, kirayə, nəqliyyat və digər zəruri xərclər insanların büdcəsinə təsir edir. İllik inflyasiyanın 29,73 faiz səviyyəsində olması qiymət artımının sürətinin zəifləməsi ilə qiymətlərin ucuzlaşmasının eyni şey olmadığını bir daha göstərir.

Vətəndaşın problemi bazardan aldığı ərzağın qiymətidir. Ailənin problemi kirayədir. Gəncin problemi gələcəyini necə quracağıdır. İnvestorun problemi isə sərmayəsinin təhlükəsizliyidir.

Bunlar real həyatın problemləridir.

Belə bir şəraitdə Türkiyə mediasının bir hissəsinin Azərbaycandakı məktəbli geyimi məsələsini emosional və siyasi müstəviyə daşıması istər-istəməz suallar doğurur. Niyə öz ölkəsindəki iqtisadi və maliyyə problemlərini araşdırmaq əvəzinə, bəzi dairələr qonşu dövlətin daxili qərarlarını siyasi qarşıdurmanın predmetinə çevirirlər?

Əlbəttə, bir mövzunun işıqlandırılması digərinin gizlədildiyini öz-özlüyündə sübut etmir. Ancaq media gündəminin necə formalaşdığı, hansı məsələlərin önə çəkildiyi və hansı problemlərin arxa plana keçdiyi barədə suallar vermək tamamilə haqlıdır.

Türkiyə mediası Azərbaycandakı hicab məsələsini bu qədər ciddi qəbul edirsə, öz ölkəsindəki milyardlarla lirəlik fond qalmaqalına, inflyasiyaya və vətəndaşların sosial problemlərinə də eyni inadla yanaşmalıdır. Jurnalistikanın prinsipiallığı coğrafiyaya görə dəyişməməlidir.

Azərbaycana qarşı kampaniya kimə lazımdır?

Burada daha ciddi bir məsələ var: Azərbaycandakı hadisəni işıqlandırmaqla Azərbaycanı hədəfə çevirmək eyni şey deyil.

Dövlət məktəblərində geyim qaydaları ilə bağlı qərarı tənqid etmək mümkündür. Qərarın hüquqi əsaslarının və təhsil müəssisələrində vahid məktəbli geyiminin tətbiqi ilə bağlı mümkün sualları araşdırmaq jurnalistlərin və hüquq müdafiəçilərinin haqqıdır. Ancaq konkret hüquqi mübahisəni bütöv bir ölkəyə qarşı ittiham kampaniyasına çevirmək artıq başqa müzakirədir.

Azərbaycanın dünyəvi dövlət quruluşu, təhsil siyasəti və məktəbli geyimi ilə bağlı qərarları hüquqi sənədlər əsasında müzakirə edilməlidir. Ayrı-ayrı hadisələr bütün ölkə haqqında ümumiləşdirilmiş hökmə çevrilməməlidir. Eyni zamanda, mümkün hüquq pozuntuları barədə məlumatlar da sadəcə siyasi kampaniya ehtimalı ilə rədd edilməməlidir.

Bəs niyə bəzi dairələr üçün bu mübahisə yalnız məktəbli forması məsələsi olaraq qalmır? Niyə məsələ dərhal siyasi və ideoloji qarşıdurma səviyyəsinə qaldırılır?

Bu suallar cavab tələb edir.

Azərbaycana qarşı məqsədli kampaniyanın aparıldığını iddia etmək üçün konkret sübutlar lazımdır. Lakin belə kampaniyaların mümkün siyasi nəticələrini görmək üçün xüsusi ekspert olmağa ehtiyac yoxdur: cəmiyyətlər arasında inamsızlıq artır, emosional qarşıdurma dərinləşir, iki ölkənin münasibətləri ətrafında lazımsız gərginlik yaranır.

Əgər kimsə bu nəticələrdən siyasi dividend əldə etməyə çalışırsa, bunun məsuliyyəti də həmin addımları atanların üzərinə düşür.

Ankara bir şeyi unutmamalıdır

Azərbaycan Türkiyənin daxili siyasi mübahisələrinin alətinə çevrilməməlidir. Eyni qayda Türkiyəyə də aiddir. İki ölkənin münasibətləri ayrı-ayrı media kampaniyalarının, sosial şəbəkə qəzəbinin və siyasi ritorikanın girovuna çevrilməməlidir.

Ankara Azərbaycanda baş verənləri tənqid edə bilər. Türkiyə mediası araşdırma apara bilər. Azərbaycan cəmiyyəti də Türkiyədən gələn mövqeləri tənqid etmək hüququna malikdir. Ancaq bu münasibətlər qarşılıqlı hörmət və faktlar üzərində qurulmalıdır.

Bir ölkənin daxili qərarı ilə bağlı narazılıq həmin ölkəni siyasi təzyiq altında saxlamaq üçün bəhanəyə çevrilməməlidir. Xüsusilə də iki dövlətin strateji münasibətlərinin əhəmiyyətini nəzərə alsaq.

Türkiyədəki hər bir media qurumunu, hər bir siyasi dairəni eyni mövqedə ittiham etmək düzgün olmaz. Ancaq Azərbaycana münasibətdə birtərəfli və emosional yanaşma sərgiləyənlər özlərinə bir sual verməlidirlər: bu ritorika Türkiyənin uzunmüddətli maraqlarına nə verir?

Qısa müddətli ictimai diqqət qazandırmaq mümkündür. Sosial şəbəkələrdə səs-küy yaratmaq da mümkündür. Ancaq qonşu ölkə haqqında davamlı mənfi təsəvvür formalaşdırmaq qarşılıqlı etimadı zədələyə bilər.

Bunun nəticələrini isə bir gün həmin ritorikanı qızışdıranlar da hiss edə bilərlər.

Son söz: əvvəl öz evinizə baxın!

Türkiyənin qarşısında kifayət qədər ciddi məsələlər var. Milyardlarla lirəlik fond əməliyyatları araşdırılır. İnvestorların hüquqları ilə bağlı suallar cavab gözləyir. Bahalaşma və inflyasiya insanların gündəlik həyatına təsir edir. Bu problemlərin hər biri ciddi jurnalist araşdırmasına layiqdir.

Belə bir şəraitdə Azərbaycanla bağlı hicab mübahisəsinin siyasi şüarlara və qarşıdurma ritorikasına çevrilməsi nə Türkiyənin iqtisadi problemlərini həll edir, nə də Azərbaycanla münasibətlərə fayda verir.

Türkiyə mediasına sözümüz aydındır: Azərbaycanda baş verənləri yazın, araşdırın, tənqid edin. Ancaq öz ölkənizdəki problemləri də görün. Milyardlarla lirəlik fond qalmaqalını, bahalaşmanı, inflyasiyanı və vətəndaşların haqlı suallarını gündəmdən çıxarmayın.

Azərbaycana hicab dərsi keçmək həvəsinə düşənlər əvvəlcə öz ölkələrindəki problemlərə cavab axtarsınlar. Çünki jurnalistikanın həqiqi sınağı qonşunun səhvini tapmaq deyil, öz ölkəndəki sualları da cəsarətlə verməkdir.

Azərbaycanla Türkiyə arasında münasibətlər emosional kampaniyalardan daha böyükdür. Bu münasibətləri qorumaq istəyən hər kəs bunu anlamalıdır.

Bakıvaxtı.az Analitik Qrupu

Aknews.az